Hơn 130 tấn thịt lợn nhiễm dịch tả lợn châu Phi bị thu gom, vận chuyển và đưa vào dây chuyền chế biến đồ hộp. Vụ án không chỉ phơi bày hành vi coi thường sức khỏe cộng đồng, mà còn đặt ra hàng loạt vấn đề pháp lý về trách nhiệm của những người liên quan.
Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Hải Phòng vừa ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố 9 bị can để điều tra về hành vi “Vi phạm quy định về an toàn thực phẩm”, liên quan đến việc thu gom, vận chuyển và tiêu thụ số lượng lớn thịt lợn nhiễm dịch tả lợn châu Phi.
Trước đó, qua công tác nắm tình hình và triển khai các biện pháp nghiệp vụ, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu Công an thành phố Hải Phòng đã phát hiện một đường dây chuyên thu mua thịt lợn không bảo đảm điều kiện an toàn, có nguồn gốc từ các ổ dịch. Kết quả điều tra ban đầu xác định các đối tượng đã tổ chức thu gom, vận chuyển và tiêu thụ hơn 130 tấn thịt lợn nhiễm bệnh.
Đáng chú ý, trong số này có trên 120 tấn thịt lợn được đưa vào kho của Công ty CP Đồ hộp Hạ Long (HaLong Canfoco), địa chỉ tại số 71 Lê Lai, phường Ngô Quyền, thành phố Hải Phòng.
Công ty CP Đồ hộp Hạ Long (HaLong Canfoco). Ảnh: VnExpress.
Quá trình kiểm tra kho hàng, lực lượng chức năng phát hiện số lượng lớn thịt lợn nhiễm bệnh đã ôi thiu, chảy nước, bốc mùi hôi thối. Đáng chú ý, khoảng hơn 2 tấn thịt đã được đưa vào dây chuyền chế biến, sản xuất thành sản phẩm thịt hộp hoàn chỉnh, chuẩn bị tiêu thụ ra thị trường.
Sau khi lấy mẫu giám định tại các cơ quan chuyên môn và có kết luận xác định toàn bộ số thịt trên nhiễm mầm bệnh dịch tả lợn châu Phi, Công an thành phố Hải Phòng đã phối hợp với các đơn vị chức năng tổ chức tiêu hủy hơn 120 tấn tang vật vi phạm theo đúng quy định, nhằm bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm và phòng chống dịch bệnh.
Liên quan đến vụ án, ngày 10/1, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Hải Phòng đã thi hành lệnh bắt khẩn cấp đối với ông Trương Sỹ Toàn (sinh năm 1969, trú phường Hà Lầm, tỉnh Quảng Ninh), Tổng giám đốc Công ty CP Đồ hộp Hạ Long. Ông Toàn bị xác định có liên quan trực tiếp đến hoạt động quản lý, điều hành doanh nghiệp trong việc để số lượng lớn thịt lợn nhiễm bệnh được thu gom, bảo quản tại các kho lạnh của công ty.
Vụ án đang được Công an thành phố Hải Phòng tiếp tục điều tra mở rộng, làm rõ vai trò, trách nhiệm của các cá nhân, tổ chức có liên quan để xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật.
Tội danh rõ ràng, khung hình phạt đặc biệt nghiêm khắc
Trao đổi với PV ĐS&PL về vấn đề này, luật sư Nguyễn Quang Anh – Tiến sĩ, Giám đốc Công ty Luật TNHH Sao Việt – nhận định: Việc thu gom, chế biến thịt lợn bệnh để đưa ra thị trường là hành vi vi phạm đặc biệt nghiêm trọng các quy định về an toàn thực phẩm. Pháp luật hiện hành cấm tuyệt đối việc sản xuất, kinh doanh thực phẩm từ động vật mắc bệnh hoặc chết do dịch; động vật nhiễm bệnh bắt buộc phải tiêu hủy, không được lưu thông hay đưa vào bất kỳ công đoạn chế biến nào.
Tiến sĩ, luật sư Nguyễn Quang Anh - Công ty luật TNHH Sao Việt.
Theo Bộ luật Hình sự, các cá nhân liên quan có thể bị truy cứu trách nhiệm về tội “Vi phạm quy định về an toàn thực phẩm”, với mức phạt từ 1 năm đến 20 năm tù, tùy mức độ hậu quả. Đặc biệt, việc sử dụng nguyên liệu là động vật chết do dịch bệnh hoặc gây ngộ độc, tử vong cho nhiều người sẽ thuộc trường hợp tăng nặng, có thể bị áp dụng mức án cao nhất lên tới 20 năm tù. Ngoài án tù, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền bổ sung, cấm hành nghề hoặc đảm nhiệm chức vụ liên quan đến thực phẩm trong thời gian dài. Mức chế tài này cho thấy pháp luật không hề “nhẹ tay” – hành vi đầu độc bữa ăn của cộng đồng rõ ràng bị coi là tội ác, có thể bị trừng phạt tương tự các tội danh đặc biệt nghiêm trọng khác.
Hậu quả xã hội của vụ việc cũng có thể dẫn tới các trách nhiệm pháp lý dân sự. Nếu người tiêu dùng nào đã sử dụng phải sản phẩm làm từ thịt lợn bệnh mà bị tổn hại sức khỏe, họ có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại đối với tổ chức, cá nhân vi phạm theo quy định pháp luật. Ngay cả khi chưa xảy ra ngộ độc cụ thể, việc bán ra sản phẩm bẩn cũng xâm phạm trực tiếp quyền lợi người tiêu dùng, đặc biệt là quyền được bảo đảm an toàn sức khỏe. Do đó, những khách hàng mua phải pate hoặc đồ hộp chế biến từ nguồn thịt bẩn hoàn toàn có quyền yêu cầu hoàn tiền, bồi thường và thông báo cơ quan chức năng để xử lý những kẻ liên quan.
Trách nhiệm của doanh nghiệp: Không thể “không biết”
Một câu hỏi lớn đặt ra: Trách nhiệm của Công ty Đồ hộp Hạ Long trong vụ việc này đến đâu? Liệu doanh nghiệp có thể vô can chỉ vì “không biết” nhân viên mình làm sai?
Theo Luật sư Quang Anh, thực tế, pháp luật Việt Nam hiện đã có quy định truy cứu trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại (tức doanh nghiệp) trong các vụ án vi phạm an toàn thực phẩm. Điều này có nghĩa là ngoài cá nhân, bản thân công ty nếu được xác định “đã thực hiện tội phạm” (qua hành vi của người đại diện hoặc đồng thuận của lãnh đạo) thì cũng phải chịu chế tài độc lập. Công ty vi phạm có thể đối mặt với phạt tiền rất nặng, đồng thời bị áp dụng các hình phạt bổ sung như đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc vĩnh viễn trong lĩnh vực liên quan, thu hồi giấy phép, tiêu hủy toàn bộ sản phẩm vi phạm, thậm chí công bố công khai để “bêu tên” trên phương tiện thông tin đại chúng...
Doanh nghiệp không thể vô can khi hàng trăm tấn thịt bẩn lọt vào kho và dây chuyền sản xuất trong thời gian dài. Trách nhiệm trước hết thuộc về ban lãnh đạo; không thể viện cớ “không biết” với một hoạt động thu mua, chế biến quy mô lớn diễn ra ngay trong nội bộ công ty. Việc cơ quan điều tra xác định Tổng Giám đốc và một số cán bộ chủ chốt trực tiếp tham gia cho thấy Halong Canfoco chắc chắn phải chịu trách nhiệm pháp lý tương xứng.
Vụ việc cũng đặt dấu hỏi lớn về giá trị thực chất của các chứng chỉ ISO, HACCP nếu con người vận hành thiếu trung thực và trách nhiệm. Quy trình dù chặt chẽ đến đâu cũng trở nên vô nghĩa khi bị cố tình làm sai hoặc bao che. Nếu kết quả điều tra cho thấy có sự đồng lõa mang tính hệ thống, Halong Canfoco có thể đối mặt hình phạt cao nhất: đình chỉ hoạt động vĩnh viễn và bị loại khỏi thị trường thực phẩm.
Lỗ hổng kiểm dịch và trách nhiệm của cơ quan quản lý
Vụ án cũng làm lộ rõ những kẽ hở trong công tác kiểm dịch. Làm sao một lượng thịt nhiễm bệnh khổng lồ như vậy có thể lọt qua mọi “hàng rào” thú y để ung dung vận chuyển suốt nửa năm? Theo thông tin ban đầu, nhóm đối tượng đã dùng thủ đoạn “phù phép giấy tờ” để hợp thức hóa nguồn gốc thịt bẩn.
Cụ thể, họ khai báo số thịt lợn thu mua là tiêu thụ nội tỉnh nhằm né các thủ tục kiểm dịch liên tỉnh, đồng thời sử dụng giấy chứng nhận từ các lò mổ hợp pháp (cấp cho những lô hàng khác) để che mắt cơ quan chức năng. Lợi dụng kẽ hở này, hơn 130 tấn thịt nhiễm virus đã âm thầm chảy vào kho doanh nghiệp mà không có giấy kiểm dịch hợp lệ.
Vụ việc cho thấy những kẽ hở trong quy định kiểm dịch thực phẩm nội tỉnh và sự buông lỏng trách nhiệm của một bộ phận cán bộ thú y cơ sở. Việc thu gom, vận chuyển lượng lớn thịt lợn “bẩn” bất thường lẽ ra phải được phát hiện sớm; nếu lực lượng kiểm dịch bị qua mặt hoặc tiếp tay, hệ thống an toàn thực phẩm sẽ bị vô hiệu hóa.
Do đó, cần khẩn trương rà soát toàn bộ quy trình kiểm dịch, giết mổ và vận chuyển, bịt kín các lỗ hổng pháp lý như việc bỏ qua kiểm dịch trong nội tỉnh, đồng thời truy cứu trách nhiệm cá nhân, tổ chức liên quan. Trách nhiệm an toàn thực phẩm phải được thực hiện xuyên suốt chuỗi cung ứng. Người chăn nuôi cố tình bán lợn bệnh, các đầu nậu thu gom, cơ sở giết mổ vi phạm đều phải xử lý nghiêm, kể cả truy cứu hình sự. Với cơ quan quản lý, bài học cho thấy hậu kiểm phải được tăng cường, thanh tra đột xuất và kiểm nghiệm ngẫu nhiên cần thực hiện thường xuyên để ngăn chặn vi phạm từ sớm.
Vụ “phù phép” thịt lợn bệnh thành đồ hộp không chỉ là một vụ án hình sự, mà còn là hồi chuông cảnh báo về đạo đức kinh doanh và hiệu lực thực thi pháp luật. Chế tài hiện hành không thiếu, vấn đề là phải áp dụng nghiêm khắc, triệt để đối với mọi mắt xích tham gia sản xuất, kinh doanh thực phẩm bẩn.
Danh tiếng hàng chục năm của một doanh nghiệp có thể sụp đổ chỉ vì lòng tham nhất thời. Người tiêu dùng kỳ vọng sau vụ việc này, hệ thống an toàn thực phẩm sẽ được “gia cố” mạnh mẽ hơn, để những hành vi coi thường sức khỏe cộng đồng không còn cơ hội tái diễn, và bữa ăn của người dân không còn bị đe dọa bởi những nguy cơ tiềm ẩn./.
Nguồn: Thành Lâm/doisongphapluat.com.vn
