Nhiều tỉnh, thành ở khu vực Nam bộ vừa đề xuất đầu tư đường sắt tốc độ cao. Theo nhiều chuyên gia, đây là ý tưởng tốt giúp Nam bộ giảm chi phí logistics cũng như giảm tải cho hệ thống đường bộ. Tuy nhiên, vốn cho đầu tư đường sắt rất lớn, đòi hỏi phải có cơ chế tài chính đột phá để tạo vốn.
Đang triển khai… nghiên cứu
Theo Bộ GTVT, dự án đường sắt TPHCM - Cần Thơ được bộ giao cho Ban Quản lý dự án đường sắt (Bộ GTVT) làm chủ đầu tư, bước đầu lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi. Đến nay, đơn vị tư vấn đã cơ bản hoàn thành dự thảo báo cáo giữa kỳ. Để đảm bảo trình tự, thủ tục và cơ sở pháp lý trình cấp có thẩm quyền phê duyệt chủ trương đầu tư dự án, Bộ GTVT đang xin ý kiến chính quyền các tỉnh, thành phố có tuyến đường sắt đi qua.
Tại dự thảo báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự án đường sắt TPHCM - Cần Thơ, Ban Quản lý dự án đường sắt đề xuất phương án tổ chức vận tải tàu khách và tàu hàng, trong đó, tàu hàng sẽ được tổ chức từ ga Tân Kiên và ga An Bình đến ga Cần Thơ; tàu khách được tổ chức từ ga Tân Kiên và ga Bình Triệu đến ga Cần Thơ; đồng thời tổ chức một số đoàn tàu ngoại ô từ ga Tân Kiên đến ga Tam Hiệp. Về phương án đầu tư, theo Kết luận số 49-KL/TW ngày 28-2-2023 của Bộ Chính trị về định hướng phát triển giao thông vận tải đường sắt Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, tuyến đường sắt TPHCM - Cần Thơ sẽ đầu tư bằng phương thức đối tác công - tư (PPP). Do đó, trong báo cáo nghiên cứu tiền khả thi của dự án, đơn vị tư vấn nghiên cứu đề xuất đầu tư dự án theo hình thức PPP.
Cụ thể, Nhà nước chịu trách nhiệm thanh toán tiền giải phóng mặt bằng, nhà đầu tư PPP huy động vốn xây dựng hạ tầng, thử nghiệm và bàn giao lại cho Nhà nước. Nhà đầu tư sẽ thành lập Công ty CP Vận tải đường sắt TPHCM - Cần Thơ để đầu tư phương tiện, tổ chức vận hành khai thác, bảo dưỡng hạ tầng, phương tiện và trả phí thuê cơ sở hạ tầng cho công ty đầu tư và quản lý hạ tầng đường sắt của Nhà nước…
Tàu sắt Bắc - Nam qua trục đường Phạm Văn Đồng, TP Thủ Đức (TPHCM). Ảnh chụp sáng 24-7. Ảnh: HOÀNG HÙNG
Cùng với dự án đường sắt TPHCM - Cần Thơ, tuyến đường sắt Thủ Thiêm (TPHCM) - Long Thành (Đồng Nai) cũng được kiến nghị ưu tiên nghiên cứu đầu tư. Tuyến đường sắt này dài khoảng 38km, điểm đầu tại ga Thủ Thiêm và điểm cuối là sân bay quốc tế Long Thành.
Dự kiến, tổng mức đầu tư của dự án khoảng 40.500 tỷ đồng. Ngoài ra, tuyến đường sắt TPHCM - Tây Ninh (dự kiến kéo dài tới cửa khẩu Mộc Bài) và tuyến TPHCM - Lộc Ninh (Bình Phước) cũng đang được nghiên cứu.
Theo tính toán bước đầu, tuyến đường sắt TPHCM - Tây Ninh dài khoảng 140km sẽ kết nối với đường sắt TPHCM - Cần Thơ tại ga Tân Chánh Hiệp (quận 12, TPHCM) và kết nối liên vận quốc tế với đường sắt Campuchia. Tuyến đường sắt TPHCM - Lộc Ninh khoảng 128km, điểm đầu kết nối với đường sắt Thống Nhất tại ga Dĩ An (Bình Dương) và kết thúc tại cửa khẩu quốc tế Hoa Lư (Bình Phước).
Tạo cơ chế để tìm vốn
Theo Thứ trưởng Bộ GTVT Nguyễn Danh Huy, dự án đường sắt TPHCM - Cần Thơ với tổng mức đầu tư dự kiến 213.948 tỷ đồng (khoảng 9,07 tỷ USD) là dự án quy mô lớn, kỹ thuật phức tạp, thuộc tiêu chí dự án quan trọng quốc gia. Vì vậy cần nghiên cứu kỹ lưỡng và đánh giá đầy đủ các yếu tố theo quy định của pháp luật về đầu tư công, đầu tư theo phương thức PPP.
Trước đó, năm 2018, Viện Khoa học và công nghệ Phương Nam đã có nghiên cứu cho rằng dự án hoàn toàn khả thi nếu có cơ chế thích hợp thu hút nguồn vốn tư nhân, có thể là hình thức BT (hợp đồng xây dựng - chuyển giao). Tuy nhiên, Luật Đầu tư, Luật Đầu tư PPP và Nghị định hướng dẫn Luật Đầu tư PPP hiện không có hình thức đầu tư BT.
Ông Vũ Hồng Phương, Giám đốc Ban Quản lý dự án đường sắt, cho biết, trong quá trình nghiên cứu dự án, ban quản lý đã chỉ đạo tư vấn nghiên cứu phương án tuyến kết nối TOD (Transit Oriented Development - lấy định hướng phát triển hệ thống giao thông công cộng làm cơ sở quy hoạch phát triển đô thị) để các địa phương định hướng phát triển giao thông, kinh tế - xã hội. Từ kinh nghiệm phát triển của nhiều quốc gia trên thế giới, hướng nghiên cứu này là khả quan nhằm tạo nguồn lực đầu tư.
Đoàn tàu rời ga Sài Gòn di chuyển cắt ngang đường Đỗ Thị Lời, phường 11, quận 3. Ảnh: HOÀNG HÙNG
Mới đây, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết số 98/2023/QH15 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TPHCM, trong đó có khơi thông các dự án đầu tư theo hình thức BT trên địa bàn thành phố. Các chuyên gia cho rằng, đây là cơ hội mới cho việc triển khai dự án đường sắt TPHCM - Cần Thơ.
Tuy nhiên, theo ông Vũ Hồng Phương, do dự án có tổng mức đầu tư rất lớn, nếu thực hiện theo hình thức BT sẽ cần quỹ đất sử dụng lớn ở nhiều tỉnh, thành, có thể ảnh hưởng đến quy hoạch sử dụng đất của các địa phương. Do đó, sắp tới, Ban Quản lý dự án đường sắt sẽ chỉ đạo tư vấn tiếp tục nghiên cứu kỹ việc thực hiện theo hình thức BT và phương án đầu tư theo các hình thức khác để báo cáo cấp thẩm quyền xem xét.
Ông Vũ Hồng Phương cũng cho rằng, để thực hiện đầu tư dự án theo hình thức BT như đề xuất của Viện Khoa học và công nghệ Phương Nam, ngoài quy định pháp luật cần có sự thống nhất của các địa phương nơi dự án đi qua để đề xuất cơ chế đặc thù đến cấp có thẩm quyền xem xét, cho phép áp dụng làm cơ sở tổ chức thực hiện dự án. Ban Quản lý dự án đường sắt đang tập trung hoàn thiện báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự án, dự kiến sẽ trình thẩm định năm 2024, trình Quốc hội trong năm 2025 xem xét thông qua chủ trương đầu tư./.
Nguồn: sggp.org.vn
